Arabako Errioxako kuadrilla Eduki-taula Udalerriak | Inguru naturala eta klima | Historia | Kultura | Ekonomia | Pertsonaia ezagunak | Erreferentziak | Kanpo loturak | Nabigazio menuaCC-BY 3.0 lizentziarekinOpen Data Euskadi webguneanAzaroaren 20ko 63/1989 Foru Araua, eskualdeei buruz.Wikimedia CommonsArabako Errioxaren turismo webgune ofizialaArabar Errioxako udalerrien ikerketa heraldiko-kulturala, EHU eta Eusko Ikaskuntzak sustatua
Arabar Errioxa
![]()
ArabakuadrillaErrioxaGuardiaOionEbroArdoEbro ibaiarenToloño mendilerroaKantauri itsasotikklima kontinentalMesolitotikzeltazeltiberiarraErromatarrakautrigoiakbarduliarrakbaskoiakbisigodoenarabiarrakgaztelaniaardogintzariErdi AroanBordeleErrioxako ardoaGuardiaEltziegoLantziego
(function()var node=document.getElementById("mw-dismissablenotice-anonplace");if(node)node.outerHTML="u003Cdiv class="mw-dismissable-notice"u003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-close"u003E[u003Ca tabindex="0" role="button"u003Eezkutatuu003C/au003E]u003C/divu003Eu003Cdiv class="mw-dismissable-notice-body"u003Eu003Cdiv id="localNotice" lang="eu" dir="ltr"u003Eu003Ctable style="font-size: 1.2em;" class="plainlinks ambox ambox-serious"u003Enu003Ctbodyu003Eu003Ctru003Enu003Ctd class="ambox-image"u003Enu003Cdiv style="width:52px;"u003E u003C/divu003Eu003C/tdu003Enu003Ctd class="ambox-text"u003Eu003Cbu003Eu003Ca href="/wiki/Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/2019/04" title="Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/2019/04"u003EEuskal Herriko XVIII. eta XIX. mendeko historiariu003C/au003Eu003C/bu003E buruzko lehiaketa martxan da. u003Ca href="/wiki/Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/2019/04" title="Atari:Hezkuntza/Lehiaketak/2019/04"u003EParte hartuu003C/au003E eta irabazi sari ederrak.u003C/tdu003Enu003C/tru003Enu003C/tbodyu003Eu003C/tableu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003Eu003C/divu003E";());
Arabako Errioxako kuadrilla
Jump to navigation
Jump to search
- Artikulu hau Arabako kuadrillari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Errioxa (argipena)».
Arabako Errioxako kuadrilla | ||
|---|---|---|
Araba, Euskal Herria | ||
Arabako Errioxa udazkenean, Guardiatik. | ||
| Kokapena | ||
| ||
| Ezaugarriak | ||
| Azalera | 315,83 km² | |
| Biztanleria | 11.360 (2010) | |
| Dentsitatea | 36 biztanle/km² | |
| Udalerriak | 15 | |
| Herririk handiena | Oion (3.246 biztanle) | |
Arabako Errioxako kuadrilla edo Arabako Errioxa (ofizialki Biasteri-Arabako Errioxako Eskualdea[1]) Araba osatzen duten zazpi kuadrilla edo eskualde administratiboetako bat da, Errioxa eskualde geografikoaren zatia. Hiriburua Guardia da; hala ere, Oion da udalerririk jendetsuena (3.246 biztanle 2010ean).
Ebro ibaiaren ertzean dago kokatuta eta klima mediterraneoa du. Ardo ekoizpena da jarduera ekonomikorik garrantzitsuena.
Eduki-taula
1 Udalerriak
2 Inguru naturala eta klima
3 Historia
4 Kultura
5 Ekonomia
5.1 Ardogintza
6 Pertsonaia ezagunak
7 Erreferentziak
8 Kanpo loturak
Udalerriak |
Ondoko udalerriak biltzen ditu:
| # | Udalerria | Kontzejuak | Alkatea | Alderdi politikoa | Biztanleria (2010) | Biztanleriaren %-a | Azalera (km²) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Bastida | Gatzaga Buradon | Laura Perez Borinaga | EAJ | 1.471 | 12,9 | 38,17 |
| 2 | Bilar | Gerardo Olano Medrano | EAJ | 367 | 3,2 | 17,50 | |
| 3 | Ekora | Joana Lopez Garcia | AIZ-ZTI | 286 | 2,5 | 18,80 | |
| 4 | Eltziego | Luis Aldazábal Ruiz de Viñaspre | (Zieko Bai) | 1.051 | 9,2 | 16,32 | |
| 5 | Kripan | Joseba Fernández Calleja | EAJ | 195 | 1,7 | 12,52 | |
| 6 | Guardia | Campillar, Páganos, Serna | Pedro León | PP | 1.512 | 13,3 | 81,08 |
| 7 | Lantziego | Gorka Mauleón | EAJ | 696 | 6,2 | 24,20 | |
| 8 | Lapuebla de Labarca | Maider Murillo Treviño | EAJ | 866 | 7,6 | 5,99 | |
| 9 | Leza | Inma Laredo | EAJ | 236 | 2,1 | 9,92 | |
| 10 | Mañueta | Borja Monje | PP | 329 | 2,9 | 9,46 | |
| 11 | Moreda Araba | Míriam Garrido Remírez de Ganuza | PSE-EE | 249 | 2,2 | 8,67 | |
| 12 | Navaridas | Miguel A. Fernandez | PP | 211 | 1,9 | 8,92 | |
| 13 | Oion | Gorrebusto Labraza | Jose Eduardo Terroba Cabezón | EAJ | 3.246 | 28,6 | 45,16 |
| 14 | Samaniego | Cristóbal Zuñeda Berganzo | EAJ | 329 | 2,9 | 10,64 | |
| 15 | Villabuena Araba | Juan José García Berrueco | EAJ | 316 | 2,8 | 8,48 | |
Arabako Errioxako kuadrilla | 11.360 | 100 | 315,83 |
Inguru naturala eta klima |
Eskualdea Bernedoko mendatetik ikusita.
Arabako Errioxa Ebro ibaiaren sakonunearen barnean dago, bi muga hauek dituela: Toloño mendilerroa iparraldean, eta Ebro ibaia hegoaldean. Kantauri itsasotik gertu dagoen arren klima kontinental leuna du Arabako Errioxak (urtean 16,7 gradu batez beste eta 430 mm ur).
Landarediari dagokionez landareak mediterraneoak dira nagusi, ezpela, artea, pinua eta makala ibaien inguruan. Ebro ibaia da Arabako Errioxako ibai nagusia, eta bertan isurtzen dute ura Toloño mendilerrotik jaisten diren errekek (Herrera, Mayor, Pisarnoso, Acequia, Gines, Uneba, Galijo, Viñaspre, Valvarriñaga, Conchaval, Buenpajera eta Valdevaron).
Historia |
K.a. 5000. urtetik, Mesolitotik, hainbat herri finkatu edota igaro dira Arabako Errioxatik. Atlantiko eta Mediterraneo aldeetako kulturen arteko bilgunetzat hartu izan da Arabako eskualde hori (kultura zelta, zeltiberiarra eta euskalduna). Erromatarrak Ebroko goi arroan egokitu zirenean, herri euskaldunak (autrigoiak, barduliarrak edo baskoiak) bizi ziren Arabako Errioxan.
Sorginaren Txabola.
V. mendetik aurrera, Erromako inperioa deuseztu ondoren, bisigodoen begiradapean geratu zen Arabako Errioxa euskalduna. VIII. mendean, Errioxako lurrez jabetu ziren arabiarrak. X-XI. mendeetan, Nafarroako eta Gaztelako koroek gutiziaturiko eremu bihurtu zen Araba guztia. Arabako Errioxa Nafarroako lurra zen, Lizarraldeari zegokiona eta hala iraun zuen XVI. mende hasiera arte. XV. mendean hasi zen, gaztelerak bultzatuta, euskararen gainbehera Errioxan.
Kultura |
Hizkuntzari dagokionez, gaztelania da nabarmen nagusi Errioxa Arabarrean. 1996an, 978 euskaldun, 831 ia-euskaldun eta 7.673 erdaldun bizi ziren bertan. Nolanahi ere, ia-euskaldunen kopuruari erreparatuta ikus daitezkeenez, indar aipagarria hartu du euskalduntzeak azken urteotan.
Ekonomia |
Alor ekonomikoan, eskualde aberatsa da Errioxa Arabarra. Industriak osatzen du eskualdeko balio erantsiaren zatirik handiena: 1996ko datuen arabera, sektore horrek ekartzen zuen aberastasunaren % 46, 4 puntutan Arabako batez bestekotik gora. Nolanahi ere, datu hori zehaztu beharrekoa da, batez besteko horretan aparteko eragina baitu Oion udalerri jendetsu eta industrialak.
Bestalde, oro har ardogintzari lotutako lehen sektoreko jarduerek aparteko garrantzia dute eskualdean. Ardogintzaren inguruan, bestalde, zerbitzuak eta turismoari zuzendutako jarduerak ere eraberritzen ari dira Errioxa Arabarrean azken urteotan.
Ardogintza |
Errioxa mahats lurralde oparoa izan da historian zehar, eta, Nafarroarekin batera, ardoz hornitu ditu luzaroan iparraldeko euskal lurraldeak. Mundu osoan ospetsu bihurtu da gaur egun Errioxako ardoa. Mediterraneo aldeko erromatarrek irakatsi bide zizkieten errioxarrei mahatsa lantzeko eta ardoa egiteko teknikak. Erdi Aroan bere horretan iraun zuten teknika horiek. XIX. mendearen bukaeran, teknika berriak abiarazi zituzten Errioxako ardogintzan Bordele aldeko ardogile frantsesek eta gaurko egunean ardo industria modernoa dago Errioxan.
Eskualdea Errioxako ardoa ekoizten duen hiru azpi-eskualdeetako bat da. Tartean, Guardia, Eltziego eta Lantziego dira herri ekoizle nagusiak.
Pertsonaia ezagunak |
Felix Maria Samaniego (1745-1801), idazlea.
Erreferentziak |
- Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek CC-BY 3.0 lizentziarekin argitaratu ditu, Open Data Euskadi webgunean.
↑
Azaroaren 20ko 63/1989 Foru Araua, eskualdeei buruz. Arabako Batzar Nagusiak . Noiz kontsultatua: 2010-12-26 .
Kanpo loturak |
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Arabako Errioxako kuadrilla |
- Arabako Errioxaren turismo webgune ofiziala
- Arabar Errioxako udalerrien ikerketa heraldiko-kulturala, EHU eta Eusko Ikaskuntzak sustatua
| |||||||||||||||||||||||||
(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.log.warn("Gadget "ErrefAurrebista" was not loaded. Please migrate it to use ResourceLoader. See u003Chttps://eu.wikipedia.org/wiki/Berezi:Gadgetaku003E."););
Kategoria:
- Arabar Errioxa
(window.RLQ=window.RLQ||[]).push(function()mw.config.set("wgPageParseReport":"limitreport":"cputime":"0.220","walltime":"0.265","ppvisitednodes":"value":1317,"limit":1000000,"ppgeneratednodes":"value":0,"limit":1500000,"postexpandincludesize":"value":25417,"limit":2097152,"templateargumentsize":"value":7970,"limit":2097152,"expansiondepth":"value":13,"limit":40,"expensivefunctioncount":"value":0,"limit":500,"unstrip-depth":"value":0,"limit":20,"unstrip-size":"value":746,"limit":5000000,"entityaccesscount":"value":0,"limit":400,"timingprofile":["100.00% 171.827 1 -total"," 39.63% 68.094 1 Txantiloi:Euskal_Herriko_eskualde_infotaula"," 34.74% 59.695 1 Txantiloi:Infotaula"," 23.29% 40.022 1 Txantiloi:Erreferentzia_zerrenda"," 19.71% 33.861 1 Txantiloi:Web_erref"," 14.45% 24.827 1 Txantiloi:Euskal_Herriko_eskualde_aurkibidea"," 14.06% 24.166 2 Txantiloi:Erreferentzia/oinarria"," 12.47% 21.424 1 Txantiloi:Nabigazio_kutxa"," 6.81% 11.707 1 Txantiloi:Commonskat"," 4.89% 8.396 1 Txantiloi:Sister"],"scribunto":"limitreport-timeusage":"value":"0.017","limit":"10.000","limitreport-memusage":"value":750999,"limit":52428800,"cachereport":"origin":"mw1308","timestamp":"20190331144104","ttl":2592000,"transientcontent":false);mw.config.set("wgBackendResponseTime":99,"wgHostname":"mw1246"););