Filosofía

O pensador, de Auguste Rodin, representación clásica dun home inmerso nos seus pensamentos.
Orixe do nome	Φιλοσοφία, grego
Orixe	Grecia antiga, séc. VII a.C., Tales de Mileto
Influencias	mitoloxía
Influenciados	arte, ciencia, política, dereito, ética, teoloxía, relixión
Persoeiros principais	Heráclito · Confucio · Demócrito · Sócrates · Platón · Aristóteles · Epicuro · Séneca · Plotino · Agostiño · Avicena · Averroes · Aquino · Escoto · Ockham · Machiavelli · Bacon · Descartes · Vico · Leibniz · Espinoza · Hobbes · Berkeley · Locke · Montesquieu · Hume · Rousseau · Voltaire · Burke · Kant · Hegel · Kierkegaard · Schopenhauer · Mill · Marx · Nietzsche · Peirce · Husserl ·
Definición	é o estudo de cuestións fundamentais relacionadas coa existencia, o coñecemento, a verdade, valores morais e estéticos, para mente e para lingua.
Coñecida por	estimular o pensamento lóxico e crítico
Pretende	construír concepcións globais do mundo
Divídese en	Filosofía occidental, Filosofía oriental
Ramificacións	epistemoloxía, ontoloxía, ética, metafísica, filosofía social, filosofía política, estética, lóxica

A filosofía^[1] (do grego - φιλοσοφία philos / sophia, "amor á sabedoría"^[2][3]) é o estudo das cuestións xerais e fundamentais relacionadas coa natureza da existencia humana; do coñecemento; da verdade; valores morais e estéticos; da mente; tanto da lingua como do universo no seu conxunto^[4] en suma pódese dicir que é a procura do coñecemento puro sen deixarse corromper por sistemas preestabelecidos.

A filosofía' busca cuestionar a verdade e os seus problemas. Neste senso é máis crítica que dogmática. Ata o século XVIII-XIX, facía referencia ó conxunto de saberes desinteresados e racionais, que tiñan por obxecto a comprensión xeral do home e do mundo, buscando conclusións sobre as súas causas últimas e bases máis profundas, polo que se diferenza da ciencia, que estuda de xeito único as materias que entran no seu propio campo, dende o punto de vista da súa descrición e explicación. Este foi o carácter polo que a filosofía se diferenza e deixa de ser ciencia a partir do século XIX. As súas disciplinas son a lóxica e a teoría do coñecemento, a metafísica, a estética e a ética. A psicoloxía, o mesmo que as demais ciencias, desenvolveuse a partir da filosofía.

Historia |

A principal característica que Aristóteles ve nunha persoa filósofa é que non é especialista. O sophós (o sabio), é un coñecedor de todas as cousas sen posuír unha ciencia específica. O seu ollar derrámase polo mundo, a súa curiosidade insaciable faino investigar tanto os misterios do kosmos como os da physis (a natureza), como as que din respecto ao home e á sociedade. No fondo, o filósofo é un revelador, alguén que afasta o veo daquilo que está a cubrirnos os ollos e procura mostrar os obxectos na súa forma e posición orixinal, actuando como alguén que atopa unha estatua no fondo do mar cuberta de brións e algas, e progresivamente, afastándoas unha a unha, revélanos a súa forma real.

Para Platón, a primeira actitude do filósofo é admirarse. A partir da admiración faise a reflexión crítica, o que marca a filosofía como busca da verdade. Filosofar é dar sentido á experiencia.

Na actualidade, entre outras múltiples, diferentes e, porén, válidas definicións, pódese afirmar que filosofía é o estudo racional, crítico e obxectivo de todos ou calquera dos achados do pensamento humano. É dicir, a actividade filosófica consiste en pensar razoando sobre aquilo que se atopa ó noso redor: dende a natureza ata os propios mecanismos internos de razoamento. Filosofar é, pois, tanto pensar acerca do mundo como pensar acerca do propio pensamento.

Orixes históricas |

A Filosofía e profesións liberais

A palabra filosofía gaña, en dimensións específicas de tempo e espazo, concepcións novas e diferentes tornando difícil a súa exacta localización.

Historicamente, a filosofía comeza con Tales de Mileto, aínda que este principio histórico sexa máis un punto de referencia que unha discusión xa acabada. Aristóteles escribiu que a filosofía foi posible a través do ocio, pois, unha vez resolvidos os seus problemas de vivenda, alimentación, vestiario, e sendo dispensados da necesidade do traballo pesado, os gregos puideron dedicarse á investigación filosófica.

Tales foi o primeiro dos filósofos Presocráticos, ou filósofos da Physis, que buscaban a arché, que era un principio que, alén de ser o principio de todas as cousas, debería tamén compor (ou formar parte de) todas as cousas, e mesmo ser a última de todas as cousas.

Platón é quen inicia esta nova linguaxe, a filosofía como a coñecemos, a busca da esencia, a ontoloxía, dos conceptos universais en detrimento do coñecemento vulgar e sensorial. Anteriormente a el, a filosofía era discutida por sabios, era o amor pola sabedoría daqueles que experimentaran a propia ignorancia, concepto, ao que parece, atribuído por Pitágoras.

Por moito tempo a filosofía incluía todo o que era coñecemento, abonda con ver a vasta obra de Aristóteles, que abrangue desde a física ata a ética. Aínda hoxe é difícil definir o obxecto exacto da filosofía.

Os seus obxectos propios son:

• 
  Metafísica: concernente aos estudos daquilo que non é físico (physis), do coñecemento do ser (ontoloxía), do que transcende o sensorial e tamén da teoloxía.


• 
  Epistemoloxía: estudo do coñecemento, teoriza sobre a propia ciencia e de como sería posible a aprehensión deste coñecemento.


• 
  Ética: para Aristóteles, é parte do coñecemento práctico xa que nos mostraría como debemos vivir e actuar.


• 
  Estética: a procura do belo, a súa conceptuación e cuestionamento. O entendemento da arte.


• 
  Lóxica: a procura da verdade, o seu cuestionamento, a razón.

Correntes e tópicos |

• Teogonía


• Filosofía no Exipto Antigo


• Filosofía védica


• Ciencia Caldea


• Os Presocráticos


• Sofistas


• Teosofía


• 
  Helenismo
  
  • Escepticismo
  
  
  • Cinismo
  
  
  • Estoicismo
  
  
  • Epicureísmo
  
  
  • Neoplatonismo
  
  


• Cosmoloxía Hebraica


• Teoloxía gnóstica


• Filosofía árabe medieval


• Escolástica


• Revolución Científica


• 
  Humanismo
  
  • Idade da Razón
  
  
  • Iluministas
  
  


• Iluminismo


• Antropoloxía filosófica


• 
  Racionalismo
  
  • Racionalismo Cartesiano
  
  
  • Racionalismo cristián
  
  


• 
  Idealismo
  
  • Idealismo subxectivo
  
  
  • Idealismo obxectivo
  
  
  • Idealismo absoluto
  
  


• Empirismo


• Materialismo


• Marxismo


• 
  Positivismo
  
  • Neo-positivismo


• Fenomenoloxía


• Existencialismo


• Hermenéutica


• Posmodernismo

Materialistas vs Idealistas |

Os filósofos divídense en dúas grandes correntes: materialistas e idealistas. O termo materialista aplícase a aqueles que cren que o universo (todo o que existe) está formado de materia, e existe obxectiva e independentemente da existencia de seres cognoscentes capaces de percibilo. Os idealistas son aqueles que sosteñen que o mundo non ten existencia independente dos seres cognoscentes.

Filósofos |

da Antigüidade |

Presocráticos |

• Anaximandro de Mileto


• Anaxímenes de Mileto


• Anaxágoras de Clazomenas


• Arquitas de Tarento


• Demócrito de Abdera


• Dióxenes de Apolonia


• Filolau de Crotona


• Empédocles


• Heráclito de Éfeso


• Leucipo de Mileto


• Meliso de Samos


• Parménides de Elea


• Pitágoras


• Tales de Mileto


• Xenófanes de Cólofon


• Zenón de Elea

Sofistas |

• Protágoras de Abdera


• Gorxias


• Trasímaco


• Critias


• Calicles


• Hipias de Élide


• Pródico de Ceos

do Clasicismo grego |

• Aristóteles


• Platón


• Sócrates

Helénicos |

• Aristarco


• Arquimedes


• Epicuro


• Eratóstenes


• Euclides


• Tolomeo


• Plotino

Romanos |

• Cicerón


• Séneca

Medievais |

• Agostiño de Hipona


• Alberte Magno


• Duns Scot


• Pedro Abelardo


• Robert Grosseteste


• Roger Bacon


• Santo Anselmo


• Tomé de Aquino


• William de Ockham


• Xoán Escoto Eríxena


• Andre de Souza

Renacentistas |

• Erasmo


• Francis Bacon


• François Rabelais


• Galileo Galilei


• Giordano Bruno


• Niccolò Machiavelli


• Michel de Montaigne


• Thomas More

Modernos |

• David Hume


• Spinoza


• George Berkeley


• Giambattista Vico


• Leibniz


• Immanuel Kant


• John Locke


• Montesquieu


• Isaac Newton


• Thomas Hobbes


• René Descartes


• Rousseau


• Voltaire

Contemporáneos |

• Auguste Comte


• Bertrand Russell


• Cornelius Castoriadis


• Edmund Husserl


• Ernest Gellner


• Félix Guattari


• Fichte


• Friedrich Nietzsche


• Georg Wilhelm Friedrich Hegel


• Gilles Deleuze


• Giorgio Agamben


• Giorgio Colli


• Hans-Georg Gadamer


• Heinrich Rickert


• Henri Bergson


• Hilary Putnam


• Jacques Derrida


• Jean Baudrillard


• Jean-Paul Sartre


• Jürgen Habermas


• José Marinho


• José Ortega y Gasset


• Karl Korsch


• Karl Marx


• Karl Popper


• Ken Wilber


• Leonardo Boff


• Ludwig Feuerbach


• Ludwig Wittgenstein


• Martin Heidegger


• Michel Foucault


• Michel Serres


• Michael Tye


• Mikhail Aleksandrovitch Bakunin


• Nildo Viana


• Norberto Bobbio


• Paul Boghossian


• Paul Ricoeur


• Paulo Freire


• Pierre Fougeyrollas


• Pierre-Joseph Proudhon


• Pierre Lévy


• Pietro Ubaldi


• Richard Rorty


• Schelling


• Slavoj Žižek


• Kierkegaard


• Stanley Cavell


• Thomas Kuhn


• Tyler Burge

Cronoloxía |

• 
  século VI a. C. - Inicio da filosofía occidental con Tales de Mileto.


• finais do s. VI a. C. - Morte de Pitágoras.


• 
  399 a. C. - Sócrates condenado á morte en Atenas.


• 
  387 a. C. - Platón funda a Academia en Atenas, a primeira universidade.


• 
  335 a. C. - Aristóteles funda o Liceo en Atenas, escola rival da Academia.


• 
  324 - O emperador Constantino traslada a capital do Imperio Romano a Bizancio.


• 
  400 - Agostiño de Hipona escribe as Confesións.


• 
  410 - Roma saqueada polos visigodos.


• 
  529 - O peche da Academia en Atenas, polo emperador Xustiniano, marca a fin da era greco-romana e consolida a entrada na Alta Idade Media.


• Mediados do século XII - Comeza a recepción do Corpus aristotélico en Occidente a partir de traducións do árabe. Escola de Tradutores de Toledo.


• Mediados do s. XIII - Tomé de Aquino escribe os seus comentarios sobre Aristóteles. Era da filosofía escolástica.


• 
  1453 - Caída de Bizancio en poder dos turcos, fin do Imperio Bizantino.


• 
  1492 - Colón chega á América. Renacemento en Florencia e renovación do interese pola aprendizaxe do grego.


• 
  1543 - Copérnico publica Sobre as revolucións dos orbes celestes, cun modelo matemático no cal a Terra xira en torno ao Sol.


• 
  1633 - Galileo é forzado pola igrexa católica a abxurar da teoría heliocéntrica.


• 
  1641 - René Descartes publica as Meditacións, inicio da filosofía moderna.


• 
  1677- A morte de Spinoza permite a publicación da Ética.


• 
  1687- Newton publica os Principia, introducindo o concepto de gravidade.


• 
  1689- Locke publica o Ensaio sobre o entendemento humano. Inicio do empirismo.


• 
  1710 - Berkeley publica os Principios do coñecemento humano, levando o empirismo a novos extremos.


• 
  1716 - Morte de Leibniz.


• 1739-40 - David Hume publica o Tratado sobre a natureza humana, levando o empirismo aos seus limites lóxicos.


• 
  1781 - Kant, espertado do seu "soño dogmático" por Hume, publica a Crítica da razón pura. Inicio da grande era da metafísica alemá.


• 
  1807 - Hegel publica A fenomenoloxía do espírito: apoxeo da metafísica alemá.


• 
  1818 - Schopenhauer publica O mundo como vontade e representación.


• 
  1867 - Marx publica O Capital, unha crítica da ideoloxía burguesa, sentando as bases do pensamento comunista.


• 
  1889 - Nietzsche, o que dixera que "Deus está morto", sucumbe á loucura en Turín.


• 
  1900-1901 - Husserl publica as Investigacións lóxicas, inicio da fenomenoloxía.


• 
  1921 - Wittgenstein publica o Tractatus logico-philosophicus, avogando a "solución final" para os problemas da filosofía.


• década de 1920 - O círculo de Viena presenta o positivismo lóxico.


• 
  1923 - Fúndase en Frankfurt o Instituto para a Investigación Social, destinado a discutir a viabilidade histórica do programa marxista revolucionario.


• 
  1927 - Heidegger publica Ser e tempo, anunciando a ruptura entre a filosofía analítica e a continental.


• 
  1943 - Sartre publica O ser e a nada, avanzando no pensamento de Heidegger e instigando o xurdimento do existencialismo.


• 
  1945 - Popper publica A sociedade aberta e os seus inimigos, unha filosofía política oposta ó marxismo.


• 
  1953 - Publicación póstuma de Investigacións filosóficas, de Wittgenstein. Auxe da análise lingüística.


• 
  1960 - Hans-Georg Gadamer publica Verdade e método, inicio da Hermenéutica filosófica.


• 
  1962 - Kuhn publica A estrutura das revolucións científicas, cuestionando os fundamentos das epistemoloxías dominantes.

Notas |

Véxase tamén |

Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría:  Filosofía

A Galicitas posúe citas sobre:  Filosofía

Bibliografía |

• 
  Perez Carrasco, Francisco Javier e Rodríguez Álvarez, Manuel (1999). A filosofía, outra historia. Vigo: Editorial Galaxia. ISBN 978-84-8288-314-4. 
  

Outros artigos |

• Filosofía da cultura


• Filosofía da educación


• Filosofía da natureza


• Filosofía transcendental


• Historia da filosofía